سه روایت از واکنش رسانهها به رهبری آیتالله مجتبی خامنهای
انتشار خبر انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران در ۱۸ اسفندماه ۱۴۰۴، بلافاصله به تیتر اول بسیاری از رسانههای داخلی و بینالمللی تبدیل شد. به گزارش پایگاه خبری افق ملت به نقل از عصر ایران، صفحات نخست رسانهها در همان لحظات اولیه نشان داد که این رویداد چگونه در...
انتشار خبر انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران در ۱۸ اسفندماه ۱۴۰۴، بلافاصله به تیتر اول بسیاری از رسانههای داخلی و بینالمللی تبدیل شد.
به گزارش پایگاه خبری افق ملت به نقل از عصر ایران، صفحات نخست رسانهها در همان لحظات اولیه نشان داد که این رویداد چگونه در چارچوبهای متفاوت رسانهای روایت میشود. بررسی این تیترها را میتوان نوعی نخستین واکنشهای رسانهای به خبر رهبری جدید ایران دانست؛ واکنشهایی که از همان ابتدا سه روایت اصلی را شکل دادند.
روایت رسانه های داخلی: انتقال قدرت بهمثابه روند قانونی
در رسانههای رسمی ایران مانند فارس، ایرنا و ایسنا خبر با ساختاری تقریباً مشابه منتشر شد. تیترهایی مانند «آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران شد» یا «رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی شد» بر دو عنصر اصلی تأکید داشتند: عنوان مذهبی و سازوکار قانونی انتخاب رهبر.
در این تیترها از عنوان کامل روحانی استفاده شده و جایگاه فقهی برجسته شده است. در عین حال، نسبت خانوادگی با رهبر پیشین در تیترها برجسته نشده است. در متن خبرها نیز معمولاً به نقش مجلس خبرگان رهبری در انتخاب رهبر اشاره شده است؛ امری که در چارچوب رسانهای داخلی برای تأکید بر روند قانونی و نهادی انتقال قدرت اهمیت دارد.
روایت رسانه های غربی: تغییر قدرت با شائبه وراثتی شدن
در مقابل، رسانههای بینالمللی غربی روایت متفاوتی ارائه کردهاند. تیترهای منتشر شده در رسانههایی مانند نیویورک تایمز، CNN، بلومبرگ و فاکس نیوز غالباً بر نسبت خانوادگی تأکید دارند. برای نمونه در تیتر CNN آمده است: «Iran names Khamenei’s son new supreme leader as war escalates».
در این نوع تیترها عبارت «پسر خامنهای» به عنصر اصلی خبر تبدیل شده است. چنین انتخابی در چارچوب رسانهای غربی این برداشت را القا میکند که انتقال قدرت در ایران ممکن است جنبه وراثتی داشته باشد.
این شیوه روایتسازی در تحلیلهای غربی درباره ساختار قدرت در ایران سابقه داشته و به نوعی چارچوب تفسیری رایج در این رسانهها تبدیل شده است.
روایت رسانههای فارسیزبان خارج از کشور: انتخاب رهبر جدید در بستر بحران و تنش منطقهای
در میان رسانههای فارسیزبان خارج از کشور نیز روایت خاصی شکل گرفته است. رسانههایی مانند بیبیسی فارسی یا ایران اینترنشنال خبر را در کنار تحولات نظامی، حملات متقابل و شرایط بحرانی منطقه پوشش دادهاند. در این روایت، انتخاب رهبر جدید بیشتر در بستر فضای بحران و تحولات امنیتی منطقه تفسیر میشود.
تفاوت دیگر میان این رسانهها در انتخاب تصاویر دیده میشود. رسانههای ایرانی عمدتاً از تصاویر رسمی و پرترههای رسمی استفاده کردهاند که نشاندهنده جایگاه حکومتی و رسمی رهبر جدید است.
در مقابل، برخی رسانههای بینالمللی تصاویر غیررسمیتر یا تصاویر حضور در فضای عمومی را انتخاب کردهاند که میتواند روایت متفاوتی از شخصیت سیاسی ارائه دهد.
بررسی این صفحات نخست نشان میدهد همانطور که انتظار میرود، رسانهها صرفاً انتقالدهنده اطلاعات نیستند، بلکه با انتخاب واژگان، تصاویر و چارچوبهای تفسیری، واقعیت سیاسی را برای مخاطبان «بازسازی» میکنند.
همانطور که گفته شد، در نخستین ساعات انتشار این خبر نیز سه روایت قابل تشخیص بود: روایت انتقال قدرت بهمثابه روند قانونی و عادی حکومت، روایت تغییر قدرت با شائبه وراثتی شدن، و روایت انتخاب رهبر جدید در بستر بحران و تنش منطقهای.
همین تفاوتها نشان میدهد که در جهان رسانه، یک رویداد واحد میتواند در قالب روایتهای گوناگون بازتعریف شود؛ روایتهایی که هر کدام بازتابدهنده زاویه دید، مخاطب و کارکرد سیاسی و رسانهای گوینده آن هستند.