هانتاویروس را کامل بشناسید؛ از علائم تا راه‌های پیشگیری

به نقل از روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، دکتر علیرضا ناجی متخصص ویروس‌شناسی دانشگاه در پی خبر ابتلای چند نفر به ویروس هانتا در یک کشتی مسافرتی، اطلاعات کلیدی و هشدار‌های مهمی را در خصوص این ویروس RNA دار ارایه داد.

وی با تقسیم‌بندی این ویروس به دو دسته اصلی «دنیای قدیم» (آسیا، اروپا، آفریقا) و «دنیای جدید» (آمریکا)، تفاوت‌ها و شدت بیماری‌زایی آنها را تشریح کرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه اضافه کرد: هانتا ویروس‌های «دنیای قدیم» عامل «سندرم تب خونریزی‌دهنده با سندرم کلیوی» (HFRS) هستند که نرخ مرگ‌ومیر آنها بین یک تا ۱۵ درصد متغیر است، در مقابل هانتا ویروس‌های «دنیای جدید» منجر به «سندرم ریوی هانتاویروسی» (HPS) می‌شوند که با نرخ مرگ‌ومیر ۳۰ تا ۶۰ درصد، شدت بسیار بالاتری دارد.

وی به روش‌های انتقال این ویروس اشاره کرد و ادامه داد: این ویروس عموما از طریق ترشحات جوندگان ادرار، مدفوع و بزاق که حاوی ویروس هستند منتقل می‌شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه اضافه کرد: این ویروس از طریق ترشحات جوندگان (ادرار، مدفوع و بزاق)، یا خوردن گوشت حیوانات آلوده به انسان منتقل می‌شود.

دکتر ناجی با بیان اینکه سویه آندس قابلیت انتقال انسان به انسان از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی (عطسه، سرفه) و تماس با ترشحات بدن را دارد، توضیح داد: این انتقال می‌تواند از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی ناشی از عطسه و سرفه و تماس با ترشحات بدن فرد آلوده و یا وسایل فرد آلوده صورت گیرد.

دوره نهفتگی هانتاویروس چه مدت است؟

این عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به اینکه علامت‌های اولیه عفونت با ویروس هانتا شباهت زیادی به سرماخوردگی یا آنفلوآنزا دارد، ادامه داد: سردرد، تب، بدن‌درد، حالت تهوع، استفراغ و اسهال از جمله این نشانه‌هاست، اما در مراحل پیشرفته‌تر، بیماری با تنگی نفس، خستگی شدید و پیشرفت به سمت ذات‌الریه و مشکلات حاد ریوی همراه خواهد بود، دوره کمون این بیماری نیز بین چهار تا ۴۲ روز متغیر است.

دکتر ناجی بر اهمیت رعایت بهداشت فردی، شست و شوی مرتب دست و پرهیز از به اشتراک گذاشتن لوازم شخصی مانند لیوان، بشقاب، قاشق و چنگال، قلیان و سیگار در محیط‌های عمومی یا در صورت تماس با افراد مشکوک تاکید کرد.

وی همچنین ضرورت حفظ فاصله از افراد بیمار را یادآور شد.

متخصص ویروس‌شناسی دانشگاه خاطرنشان کرد: در حال حاضر درمان تخصصی و اختصاصی برای ویروس هانتا وجود ندارد و مراقبت‌ها عمدتا علامتی و حمایتی در بخش‌های مراقبت‌های ویژه (ICU) با امکاناتی، چون انتوباسیون است. همچنین، واکسنی که به طور عمومی در دسترس باشد، هنوز توسعه نیافته و تحقیقات در این زمینه در مراحل بالینی قرار دارد.

لزوم جایگزینی تحقیقات پیشگیرانه به جای اقدامات پژوهشی واکنشی

وی با تاکید بر لزوم انجام تحقیقات در این حوزه به صورت پیشگیرانه به جای اقدامات پژوهشی واکنشی، ضرورت چاره اندیشی برای افزایش آگاهی عمومی نسبت به طبیعت این ویروس‌ها و تقویت سیستم‌های مراقبتی جهانی را یادآور شد.

دکتر ناجی با اشاره به انعطاف‌پذیری زیستی بالای ویروس‌های هانتا در «دنیای جدید» و قابلیت انتقال آنها به میزبان‌های متنوع، خاطرنشان کرد که احتمال عفونت‌های بدون علامت یا خفیف، درک واقعی گستردگی شیوع را دشوار می‌سازد.

وی گفت: اگرچه در حال حاضر انتظار اپیدمی جهانی گسترده وجود ندارد، ولی تجربه تاریخی نشان داده است که دست کم گرفتن یک ویروس در مراحل اولیه، مانند پاندمی کووید-۱۹، به تأخیر در اقدامات منجر می‌شود.

وی بر اهمیت کسب اطلاعات مستمر درباره رویداد‌های جهانی، بررسی تغییرات ژنتیکی ویروس شناسایی شده در بیماران مسافر در کشتی مسافرتی که اخیرا شیوع این بیماری رخ داده و تکمیل تابلوی بالینی بیماران اشاره شده و درک عمیق‌تر از ویروس‌های حیات وحش تاکید کرد.

پایش مداوم ویروس‌ها در طبیعت وحشی که پتانسیل انتقال به انسان را دارند از نگاه دکتر ناجی حیاتی‌ترین راهبرد برای پیشگیری از بحران‌های آتی است. تغییرات زیست محیطی و افزایش تجاوز انسان‌ها به محیط زیست به این معناست که باید انتظار شیوع‌های بیشتری مرتبط با عوامل بیماری‌زای با منشا حیات وحش را داشته باشیم.

بنابر گفته دکتر قباد مرادی رییس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، «هانتاویروس معمولا از طریق جوندگان، فضولات آنها و در مواردی از طریق گزش منتقل می‌شود. البته یک گونه بسیار نادر از این ویروس قابلیت انتقال انسان به انسان را دارد که آن هم معمولا در تماس‌های بسیار طولانی و نزدیک رخ می‌دهد و احتمال انتقال آن بسیار پایین است.»

مدیرکل سازمان جهانی بهداشت نیز درباره این وضعیت گفته است: «اگرچه این یک رویداد جدی است، اما سازمان جهانی بهداشت خطر آن برای سلامت عمومی را پایین ارزیابی می‌کند.» وی همچنین هشدار داده با توجه به دوره نهفتگی بیماری، احتمال گزارش موارد بیشتری نیز وجود دارد.