تقلای ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز؛ پای بازیگر جدید درمیان است

ایسنا نوشت: خبرگزاری آمریکایی در گزارشی نوشته است در شرایطی که مذاکرات مابین ایران و طرف آمریکایی در بن‌بست قرار گرفته، به نظر می‌رسد دولت ایالات متحده دامنه تماس‌های دیپلماتیک خود را به کشورهای دیگری در اروپا مشخصا با این هدف که فراتر از میانجی‌های سنتی قبلی بتوانند به ایران فشار آورده و ایران را مثلا وادار به عقب‌نشینی از مواضعش کنند، گسترش داده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد، تنها در هفته جاری، «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه آمریکا روز سه‌شنبه در واشنگتن با وزیر امور خارجه اتریش دیدار و روز چهارشنبه نیز با همتای یونانی خود تلفنی گفت‌وگو کرد.

این تعاملات در چارچوب روابط عادی آمریکا با دو متحد نزدیک اروپایی‌اش چندان قابل توجه نبود و به گزارش آسوشیتدپرس، بیانیه‌های رسمی وزارت امور خارجه آمریکا درباره این رایزنی‌ها نیز کلی و مبهم بود و نامی از ایران به میان نیاورد.

اما به ادعای این خبرگزاری آمریکایی، بلافاصله مشخص شد که هر دو وزیر امور خارجه اتریش و یونان، تقریباً بلافاصله پس از گفت‌وگو با روبیو، روز پنجشنبه با «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران تماس تلفنی برقرار کرده‌اند.

این رویکرد جدید برای شکستن بن‌بست در مذاکرات در حالی صورت می‌گیرد که آمریکا همچنان تقلا می‌کند با ایران بر سر کنترل تنگه هرمز – شریان حیاتی صادرات نفت – رقابت کند. آسوشیتدپرس می‌نویسد رئیس‌جمهور آمریکا در گام‌های بعدی خود با محدودیت‌های جدی مواجه است؛ پیامدهای اقتصادی جنگ و کاهش ذخایر تسلیحات کلیدی، برای جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر به چالشی سیاسی تبدیل شده است.

ورود اتریش و یونان؛ تلاشی برای توقف بحران

به اعتقاد تحلیلگران، ورود اتریش و یونان به این پرونده بیش از آنکه یک تلاش رسمی برای میانجیگری باشد، بازتابی از فشار فزاینده برای توقف درگیری است؛ درگیری‌ای که به گزارش آسوشیتدپرس، پیامدهای آن اکنون دامن کشورهای بیشتری را فراتر از منطقه غرب آسیا گرفته است.

«علی واعظ» مدیر پروژه ایران در اندیشکده گروه بین‌المللی بحران در این باره به آسوشیتدپرس می‌گوید: «همه طرف‌ها صرفاً از دو طرف می‌خواهند این بازی خطرناک را متوقف کنند.»

این وضعیت همچنین نشان می‌دهد بسته شدن مؤثر تنگه هرمز توسط ایران تا چه اندازه کشورهایی را که تا پیش از این ناظر بی‌طرف مناقشه بزرگ‌تر بودند، وادار کرده تا از هر نفوذ دیپلماتیکی که بر تهران و واشنگتن دارند برای آغاز روندی پایدار جهت حل بحران استفاده کنند.

با این حال، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی به آسوشیتدپرس هشدار داد که تلاش‌های یونان، اتریش یا هر کشور غیرمیانجی دیگری ممکن است بی‌ثمر باشد.

او می‌گوید: «اگرچه تماس با دو طرف ممکن است شامل تشویق ایران و آمریکا به بازگشت به میز مذاکره باشد، اما چنین تلاش‌هایی با میانجی‌گری فاصله زیادی دارد؛ میانجی‌گری فرآیندی بسیار پیچیده است و مستلزم جلب اعتماد طرفین توسط میانجی‌گر است. این امری نیست که هر کشوری بتواند ناگهان وارد آن شود.»

تکذیب وزارت خارجه آمریکا

به نوشته آسوشیتدپرس، وزارت امور خارجه آمریکا روز جمعه اعلام کرد نمی‌تواند درباره زمان‌بندی تماس‌های وزرای امور خارجه سایر کشورها اظهارنظر کند و عنوان کرد روبیو از هیچ‌یک از آنان نخواسته با ایران تماس بگیرند یا پیامی به عراقچی منتقل کنند.

یک دیپلمات اروپایی مطلع از این موضوع که گفت به شرط ناشناس ماندن جزئیات گفت‌وگوهای حساس دیپلماتیک را مطرح می‌سازد، به آسوشیتدپرس گفت زمان‌بندی این تماس‌ها اتفاقی نبوده است.

با این حال، وزارت امور خارجه آمریکا تآیید کرد که ایران یکی از موضوعات مورد بحث در رایزنی‌های روبیو بوده است؛ آن هم در شرایطی که به گزارش آسوشیتدپرس، ترامپ به دلیل جنگی که اهدافش را بارها تغییر داده، با فشارهای سیاسی جدی مواجه است.

در عین حال طبق این گزارش هدف فوری ایالات متحده دیگر صرفاً مقابله با برنامه هسته‌ای ایران نیست، بلکه بازگشایی تنگه هرمز است؛ تنگه‌ای که یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند و به اذعان آسوشیتدپرس، تا پیش از حملات ۲۸ فوریه (۹ اسفند ماه) آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، باز بود.

«جی.دی. ونس» معاون رئیس‌جمهور آمریکا روز پنجشنبه در مصاحبه با شبکه فاکس‌نیوز گفت: «هدف شماره یک این است که نفت و گاز برای آمریکایی‌ها در سراسر کشور ارزان بماند.» اما او برخلاف گذشته، هیچ اشاره‌ای به باز بودن تنگه و عبور آزاد و بدون عوارض کشتی‌ها نکرد.

ونس در این میان مدعی شد دومین هدف واشنگتن تضمین این موضوع است که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نیابد.

پیوندهای کلیدی دو کشور اروپایی با پیامدهای جنگ

اتریش و یونان شاید انتخاب‌های بدیهی برای کمک به پرونده ایران نباشند، اما به نوشته آسوشیتدپرس، وین میزبان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است؛ نهادی که در هرگونه تعامل بر سر برنامه هسته‌ای ایران نقشی کلیدی خواهد داشت و همچنین میزبان مذاکرات نهایی منتهی به توافق هسته‌ای برجام در سال ۲۰۱۵ بود. یونان نیز یک کشور بزرگ در حوزه مدیترانه است و منافع کشتیرانی قابل توجهی در تنگه هرمز و دریای سرخ دارد.

به نوشته آسوشیتدپرس در بیانیه‌های وزارتخانه‌های امور خارجه اتریش، یونان و ایران، مشخص بود که ایران موضوع اصلی تمام گفت‌وگوهای این هفته بوده است.

وزارت امور خارجه یونان اعلام کرد «جورج گراپتریتیس» وزیر امور خارجه این کشور از سوی عراقچی در جریان «تحولات منطقه‌ای و به‌ویژه مذاکرات جاری درباره تنگه هرمز» قرار گرفته است. در این بیانیه آمده گراپتریتیس «بر اهمیت آزادی کشتیرانی و امنیت دریایی تأکید کرد.»

وزارت امور خارجه اتریش نیز آمادگی وین را برای میزبانی مذاکرات احتمالی آینده با ایران اعلام و تأکید کرد «بیت ماینل-رایزینگر» وزیر امور خارجه این کشور در تماس با عراقچی «بر فوریت بازگرداندن ثبات به منطقه از طریق تلاش‌های دیپلماتیک جدی تأکید کرده است.»

در این بیانیه آمده است: «راه‌حل نظامی وجود ندارد. راه‌حل دیپلماتیک همچنان ممکن است. اولویت ما حفاظت از آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز است.»