قیمت هر شانه تخم مرغ به ۷۵۰هزار تومان رسید!

ایسنا نوشت: بازار تخم‌مرغ در مردادماه با تصویری متناقض روبه‌روست؛ محصولی که در هفته‌های ابتدایی تابستان به‌دلیل کاهش مصرف و افزایش مازاد تولید با افت شدید قیمت مواجه شده بود، اکنون در بازار خرده‌فروشی بسته به وزن، نوع بسته‌بندی، برند و محل عرضه، از ۵۲۵ تا ۷۴۷ هزار تومان قیمت‌گذاری می‌شود. این اختلاف قابل‌توجه در حالی است که تولیدکنندگان همچنان می‌گویند تخم‌مرغ را پایین‌تر از هزینه واقعی تولید می‌فروشند.

نگاهی به قیمت‌های درج‌شده در فروشگاه‌ها و مراکز خرده‌فروشی نشان می‌دهد بازار تخم‌مرغ از نرخ واحدی پیروی نمی‌کند. قیمت برخی شانه‌ها از حدود ۵۲۵ هزار تومان آغاز می‌شود، اما برای نمونه‌های بسته‌بندی‌شده، درشت‌تر یا متعلق به برندهای مختلف تا ۷۴۷ هزار تومان نیز افزایش می‌یابد.

به این ترتیب، فاصله کمترین و بیشترین قیمت به ۲۲۲ هزار تومان می‌رسد؛ یعنی مصرف‌کننده ممکن است برای کالایی با تعداد ظاهرا یکسان، بیش از ۴۲ درصد قیمت بیشتری پرداخت کند. بخشی از این اختلاف می‌تواند به وزن تخم‌مرغ‌ها، درجه‌بندی، نوع بسته‌بندی، هزینه حمل‌ونقل و حاشیه سود فروشگاه مربوط باشد، اما نبود یک معیار شفاف بر مبنای وزن خالص، مقایسه قیمت‌ها را برای خریدار دشوار کرده است.

چرا تخم‌مرغ ارزان شده بود؟

از ابتدای فصل گرما، فعالان بازار از افت تقاضا برای تخم‌مرغ خبر می‌دادند. کاهش مصرف خانوار، افت تقاضای برخی صنایع غذایی و هم‌زمانی تابستان با تعطیلی مدارس باعث شد مصرف تخم‌مرغ کاهش یابد، درحالی‌که تولید واحدهای مرغداری همچنان ادامه داشت. در واقع، گرما به‌خودی‌خود عامل ارزان‌شدن تخم‌مرغ نبود؛ کاهش تقاضا در فصل گرم، همراه با محدودیت نگهداری این محصول فسادپذیر، موجب شد مازاد تولید با سرعت بیشتری وارد بازار شود و قیمت درب مرغداری سقوط کند.  

شدت کاهش قیمت در ابتدای تابستان به‌اندازه‌ای بود که حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، در پایان خرداد از فروش هر کیلوگرم تخم‌مرغ با قیمت حدود ۱۲۰ هزار تومان درب مرغداری خبر داد؛ درحالی‌که هزینه تمام‌شده تولید در آن مقطع حدود ۲۶۰ هزار تومان برآورد می‌شد. به بیان دیگر، تولیدکننده گاهی محصول خود را با قیمتی کمتر از نصف هزینه تولید می‌فروخت.  

بازگشت قیمت‌ها در مرداد

حمیدرضا کاشانی- رئیس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن – در گفت‌وگو با ایسنا، درباره وضعیت بازار تخم‌مرغ اظهار کرد: پس از آزادسازی بازار و حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، تولیدکنندگان طی هشت ماه گذشته زیان سنگینی متحمل شدند و در بسیاری از مقاطع، محصول خود را تنها با قیمتی معادل ۵۰ تا ۶۰ درصد هزینه تمام‌شده به فروش رساندند. تا سال گذشته، برنامه‌ریزی در حوزه صادرات، واردات و تنظیم بازار تخم‌مرغ در اختیار اتحادیه بود، اما امسال وزارت جهاد کشاورزی تصمیم گرفت تمام اختیارات واگذارشده را دوباره در اختیار بگیرد و برنامه‌ریزی تولید، صادرات و واردات را مستقیماً انجام دهد. با این‌حال، تولیدکنندگان در ماه‌های گذشته همچنان با زیان گسترده‌ای مواجه بودند.

کاشانی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت تولید گفت: در تیر و مرداد، بخشی از واحدهای تولیدی وارد برنامه تولک‌بری شدند و تولید آنها به‌طور موقت متوقف شد. این واحدها از اواخر شهریور و در مهر دوباره وارد چرخه تولید می‌شوند و می‌توانند بخشی از افزایش تقاضا در آن مقطع را پوشش دهند.

رئیس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن درباره قیمت‌های فعلی بازار توضیح داد: در سه هفته گذشته، قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری بین ۲۲۰ تا ۲۲۵ هزار تومان متغیر بوده است. نرخ ارشادی وزارت جهاد کشاورزی ۲۳۵ هزار تومان اعلام شده، درحالی‌که بر اساس محاسبات اتحادیه، هزینه تمام‌شده تولید هر کیلوگرم تخم‌مرغ حدود ۲۶۸ هزار تومان است. بنابراین، تولیدکنندگان هنوز نتوانسته‌اند محصول خود را متناسب با هزینه واقعی تولید بفروشند.

وی ادامه داد: با احتساب حدود ۲۳ درصد هزینه‌های مربوط به انتقال و توزیع محصول از مرغداری تا بازار مصرف، قیمت نهایی باید متناسب با هزینه‌های زنجیره تعیین شود. درحال‌حاضر قیمت یک شانه تخم‌مرغ دو کیلوگرمی، بسته به وزن دقیق آن، حدود ۵۶۰ تا ۵۷۰ هزار تومان است و حتی در برخی فروشگاه‌های زنجیره‌ای با قیمتی پایین‌تر عرضه می‌شود. این در حالی است که قیمت هر شانه تخم‌مرغ در مقطعی تا حدود ۷۰۰ هزار تومان نیز افزایش یافته بود.

کاشانی کاهش مصرف صنایع، شرایط ناشی از جنگ و تغییر سیاست‌های ارزی را از عوامل فشار بر بازار و تولیدکنندگان دانست و گفت: مجموع این عوامل، دوره بسیار سختی را برای فعالان صنعت تخم‌مرغ رقم زد.

وی درباره وضعیت صادرات نیز اظهار کرد: پس از بازپس‌گیری اختیار صادرات از اتحادیه، صادرات تخم‌مرغ، سه مرتبه بدون اطلاع قبلی اتحادیه ممنوع شد. این تصمیم‌های ناگهانی موجب شد بازارهای هدف صادراتی خود را از دست بدهیم. در چهار سالی که مدیریت صادرات در اختیار اتحادیه قرار داشت، تلاش شده بود صادرات به‌صورت مستمر ادامه پیدا کند و هم‌زمان نیاز بازار داخلی و تولید کشور نیز حفظ شود؛ اما وزارتخانه تاکنون نتوانسته الگویی ایجاد کند که ضمن استمرار صادرات، ثبات تولید و بازار داخلی را نیز تضمین کند. این روند نشان می‌دهد افزایش اخیر قیمت تخم‌مرغ الزاما ناشی از کمبود محصول نیست، بلکه بخشی از آن به بازگشت قیمت درب مرغداری از سطوح زیان‌ده و نزدیک‌شدن آن به هزینه تولید مربوط می‌شود. مسئولان صنفی نیز تأکید دارند که درحال‌حاضر مشکل جدی در تأمین تخم‌مرغ وجود ندارد.

از مرغداری تا فروشگاه؛ اختلاف قیمت چگونه شکل می‌گیرد؟

اگر قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری را ۲۳۰ هزار تومان در نظر بگیریم، بهای یک شانه دقیقاً دوکیلوگرمی در مبدأ حدود ۴۶۰ هزار تومان خواهد بود. با احتساب حدود ۲۳ درصد هزینه و حاشیه قانونی شبکه توزیع، قیمت چنین شانه‌ای برای مصرف‌کننده باید تقریباً به ۵۶۵ هزار تومان برسد. بر این مبنا، قیمت ۵۲۵ تا حدود ۵۷۰ هزار تومان را می‌توان نزدیک به دامنه قابل‌انتظار بازار دانست؛ البته به شرط آنکه وزن خالص شانه حدود دو کیلوگرم باشد. اما رسیدن قیمت به ۷۴۷ هزار تومان، بدون تفاوت محسوس در وزن، کیفیت یا ویژگی محصول، نیازمند بررسی دقیق‌تر حاشیه سود حلقه‌های توزیع است.

در نرخ ۷۴۷ هزار تومانی، قیمت یک شانه دوکیلوگرمی حدود ۱۸۱ هزار تومان بالاتر از برآورد ۵۶۵ هزار تومانی قرار می‌گیرد. این اختلاف می‌تواند ناشی از بسته‌بندی ویژه، تخم‌مرغ غنی‌شده، وزن بالاتر، هزینه‌های برند و تفاوت محل عرضه باشد؛ اما اگر محصول تفاوت مشخصی با شانه‌های معمولی نداشته باشد، نمی‌توان تمام فاصله قیمتی را با هزینه‌های متعارف توزیع توضیح داد.

نکته مهم دیگر آن است که واحد «شانه» به‌تنهایی معیار دقیقی برای مقایسه نیست. ممکن است دو شانه هر دو ۳۰ عدد تخم‌مرغ داشته باشند، اما وزن خالص آنها صدها گرم با یکدیگر متفاوت باشد. درج روشن وزن خالص، درجه‌بندی، تاریخ تولید و قیمت هر کیلوگرم روی بسته می‌تواند امکان مقایسه واقعی را برای مصرف‌کننده فراهم کند.

ارزانی‌ای که به مصرف‌کننده نرسید

یکی از مهم‌ترین تناقض‌های این بازار آن است که هنگام سقوط قیمت درب مرغداری، کاهش قیمت به همان نسبت در خرده‌فروشی مشاهده نشد. تولیدکننده در مقاطعی محصول را با زیان سنگین فروخت، اما مصرف‌کننده همچنان تخم‌مرغ را با نرخ‌های بالا خریداری کرد. این وضعیت از شکاف میان قیمت تولید و بازار مصرف حکایت دارد. تعدد واسطه‌ها، هزینه سورت و بسته‌بندی، حمل‌ونقل، نگهداری نامناسب، تأخیر در اصلاح برچسب قیمت‌ها و ضعف نظارت بر حاشیه سود می‌تواند بخشی از این اختلاف را توضیح دهد. به همین دلیل، افت قیمت در مبدأ همیشه به‌سرعت به قفسه فروشگاه منتقل نمی‌شود، اما افزایش قیمت معمولاً با فاصله زمانی کوتاه‌تری به مصرف‌کننده می‌رسد.

صادرات؛ حلقه غایب تنظیم بازار

صادرات می‌توانست بخشی از مازاد تولید فصل گرم را جذب کند، اما به گفته رئیس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، ممنوعیت‌های ناگهانی و چندباره صادرات موجب ازدست‌رفتن بخشی از بازارهای هدف شده است. بازاری که برای چند سال خریدار مستمر تخم‌مرغ ایران بوده، با توقف‌های پیش‌بینی‌ناپذیر به سراغ تأمین‌کنندگان دیگر می‌رود و بازگرداندن آن به‌سادگی ممکن نیست. نبود صادرات پایدار باعث می‌شود در دوره‌های کاهش مصرف داخلی، مازاد محصول مستقیماً بر قیمت درب مرغداری فشار وارد کند. در چنین شرایطی تولیدکننده زیان می‌بیند، اما به‌دلیل مشکلات شبکه توزیع، مصرف‌کننده الزاماً از این ارزانی بهره‌مند نمی‌شود.

بازار تخم‌مرغ به کدام سمت می‌رود؟

با پایان ماه‌های گرم، افزایش فعالیت مدارس و صنایع غذایی و رشد مصرف خانوار، تقاضای تخم‌مرغ معمولاً افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر، گله‌هایی که در تیر و مرداد وارد دوره تولک‌بری شده‌اند، از اواخر شهریور و مهر دوباره به چرخه تولید بازمی‌گردند. هم‌زمانی افزایش تقاضا و بازگشت ظرفیت تولید می‌تواند بازار را متعادل نگه دارد، مشروط بر آنکه در تأمین نهاده‌ها، صادرات و شبکه توزیع اختلال تازه‌ای ایجاد نشود.

آنچه اکنون در بازار دیده می‌شود، بیش از آنکه نشانه کمبود تخم‌مرغ باشد، نتیجه اختلاف قیمت میان تولید، بسته‌بندی و خرده‌فروشی است. در یک سوی زنجیره، مرغداری قرار دارد که هنوز از فروش زیر هزینه تمام‌شده سخن می‌گوید و در سوی دیگر، مصرف‌کننده‌ای ایستاده که برای یک شانه تخم‌مرغ تا ۷۴۷ هزار تومان می‌پردازد. روشن‌شدن سهم هر حلقه از این فاصله، انتشار روزانه قیمت بر مبنای وزن و نظارت بر حاشیه سود توزیع، می‌تواند پاسخ معمای بازار تخم‌مرغ باشد.