توصیههای طب ایرانی در مورد تغذیه زنان باردار چیست؟
یک متخصص طب ایرانی گفت: بهطور طبیعی افراد مقداری ضعف هضم را در دوران بارداری تجربه میکنند، بنابراین از گرسنگی یا پرخوری زیاد اجتناب کنند.
در طب ایرانی، معیارهای سلامت جسم بالاتر از طب نوین در نظر گرفته میشود و با ارائه اصول صحیح تغذیهای، تعادل روحی، اصلاح خواب، تنظیم خروجیهای بدن و توجه به فعالیت متناسب، سعی در بهبود کیفیت زندگی والدین و تولد فرزند سالم دارد؛ هدف ما در طب سنتی ایرانی، تولد فرزندانی با سطح سلامتی بالاست؛ فرزندانی که کمترین حد از ضعف را در اعضای بدن دارا بوده و با کوچکترین عامل، بیمار نشوند.
در همین راستا با جعفر ابوالقاسمی شیرازی نژاد متخصص طب ایرانی گفتگویی داشته است.
توصیههای طب ایرانی در مورد تغذیه زنان باردار چیست؟
ابوالقاسمی: بارداری امری طبیعی و مقدّس در طب ایرانی است که میتواند با سیر زایمان طبیعی به تولد طفلی سالم ختم شود؛ اما با کوچکترین غفلت و سهلانگاری، این جریان طبیعی منجر به بروز عوارض خطرناکی برای مادر و جنین خواهد شد؛ بنابراین شناخت و آگاهی مادران باردار و مشارکت برای مراقبت از خود اهمّیت فراوانی دارد. نوع مواد غذائی مصرفی، کیفیت و کمّیت آن، نقش بسزایی در تأمین سالمت افراد دارد. غذا بر هجده قسم، تقسیم میشود که از آن اقسام، غذای لطیف، صالح الکیموس و کثیرالغذا از اهمّیت فراوانی برخوردار است.
بهتر است مادر در ماههای اول به دلیل ضعف معده در طول روز بیش از سه وعده غذا با حجم کم صرف نماید. همچنین در سه ماهه سوم نیز به دلیل افزایش حجم رحم و فشار بر دستگاه گوارش و معده، باید حجم غذاها کاهش یافته و تعداد آن افزایش یابد. در طول بارداری بهتر است از غذاهای مولد خون شایسته، ساده و زود هضم مثل گوشت جوجه و کباب یا آب گوشت گوسفند تازه استفاده شود.
اصول تغذیه بانوان باردار چیست؟
ابوالقاسمی: طب ایرانی، معتقد است که اگر دستگاه گوارش از سلامت کافی برخوردار باشد و قادر به هضم مناسب غذا باشد، از کمترین غذا، بیشترین استفاده را خواهد کرد؛ بنابراین استفاده از غذاها با حجم مناسب و پرهیز از مصرف غذاهای دیرهضم و نفاخ در تمام دوران زندگی مورد تأکید است.
در دوران بارداری، دستگاه گوارش بهصورت طبیعی دچار ضعف هضم شده و احتمال یبوست مزاج افزایش مییابد؛ بنابراین استفاده از غذاهای سهلالهضم و ملین در این دوران از اهمیت ویژهای برخوردار است.
غذا خوردن در بارداری چگونه است؟
ابوالقاسمی: بهطور طبیعی افراد مقداری ضعف هضم را در دوران بارداری تجربه میکنند، بنابراین از گرسنگی یا پرخوری زیاد اجتناب کنند و مقدار غذا را کاهش داده و تعداد وعدهها را افزایش دهند.
افراد در یک نوبت چندین نوع غذای مختلف را با هم میل نکنند. مصرف ماست، سالاد و نوشیدنی با غذا مناسب نیست، اگر با مصرف غذایی احساس سنگینی، نفخ، آروغ زدن زیاد، یا دفع گاز بیش از اندازه کردند و باید بدانند بهتر است این غذا را از سبد غذایی خود، برای مدتی حذف نمایند.
مواد غذایی که بهتر است در بارداری استفاده شوند چیست؟
ابوالقاسمی: مصرف کندر در ماه سوم بارداری باید به صورت جویدنی باشد نه خوردن، و به مدت ۱یا ۲ هفته و روزی ۱ نخود، احتمالا با جویدن در اثر ترشحات بزاقی چیزی از صمغ جدا میشود که در حالت گوارشی این اثر ظاهر نمیشود.
مصرف کندر در سایر ماهها ممکن است با عارضه همراه باشد به ویژه نقاطی که تکامل آنها بعد از ماه سوم بارداری نیز ادامه پیدا میکند.
انار خون ساز است، اگر در فصلی بودید که انار نبود غذاهای خون ساز دیگر استفاده کنید. خرما قند طبیعی دارد که سوخت مغز است. مصرف لبنیات در شب مثل شیر با خرما و پنیر با گردو خیلی مفید است. مصرف سبزیجات که هم خون تازه برویاند و هم از یبوست در بارداری پیشگیری کند..
بادام منبع کلسیم است وبهتراست پودر شده و باشربت عسل معجون شود و میل شود میزان کلسیم سازی آن که مغز استخوان را پر میکند و مغز استخوان خون تازه تولید میکند خیلی زیاد است.
گندم ویتامینای دارد و بصورت جوانه یاحلیم استفاده میشود. ویتامینای در زیبائی مؤثر است. گوشت قرمز بالاترین خون سازی و ویتامین ب را دارد. سیب درختی وغذاهای گرم باعث بالارفتن حرارت معده ودرنتیجه هضم غذا و از طرفی کاهش تهوع ناشی ازویارو…می شود.
مصرف ناشتا سیب، انار، عسل. روزانه ۲ عدد انجیر خیلی مفید است، همچنین انجیر کلسیم زیادی دارد و خون ساز است. تخم مرغ بالاترین ویتامین ب را دارد و داروی اعصاب محسوب میشود.
مصرف انجیر و زیتون بعد از صبحانه توصیه میشود. زیتون برای تقویت اعصاب مفید است. این دو ماده برای ماه بعد که فعالیت اعصاب شروع میشود، ضروری است.
مصرف ناشتا انار و بادام روزانه خیلی مفید است. در فصل تابستان مصرف خربزه که گرم وتر است مفید است. خوردن به د راین ماه کودک را زیبا میکند. مصرف کدو مسمائی و حلوائی کودک را خوش خلق میکند.
مصرف عسل، سرکه سیب هفتهای یک بار، انارشیرین در صبح خیلی مفید است. عسل ویتامین دارد و در زیبایی جنین و بدن مادر نقش دارد. سرکه گرم است وحرارت بدن را بالا میبرد و مقوم اعصاب است.
برای مادران با طبع سرد مصرف کباب گوشت شتر و برای مادران با طبع سرد و خشک، کباب ماهی خیلی مفید است. برای مادران با طبع دموی، گوشت شتر تا سردی و خشکی آن را میزان کند. مصرف خرما با شیر در شب خیلی مفید است. اگر هم از مزاج خود اطلاعی ندارید، میتوانید در آزمون مزاج شناسی طبایع شرکت کنید.
دمنوش مناسب در دوران بارداری به حفظ سلامت شما کمک کرده و بسیاری از عوارض بارداری مانند تهوع صبحگاهی را از بین میبرند. اگرچه توصیه کلی بر عدم استفاده از دمنوشهای گیاهی در این دوران است، اما مادران میتوانند با مشورت پزشک از خواص برخی از این دمنوشها برای حفظ سلامتی خود استفاده کنید.
پرهیزات غذایی در بارداری چیست؟
ابوالقاسمی: زنان باردار از مصرف غذاهای تندوتیز و تلخ پرهیز کنند. انواع ترشیها، غذاهای خیلی سرد (مثل یخ و بستنی) غذاهای خیلی گرم میتواند برای مادر باردار مضر باشد.
همچنین خانمهای حامله باید مصرف غذاهای خیلی شیرین، خیلی چرب و غذاهای یبوستزا را محدود نمایند.
از دیدگاه طب ایرانی، برخی غذاها با افزایش احتمال باز شدن قاعدگی خانمها و در نتیجه سقط جنین، همراه هستند؛ در بین این خوراکیها میتوان به لوبیا، کنجد و کرفس اشاره کرد.
مصرف ادویهجات بهغیراز نمک و زردچوبه بهخصوص در سهماهه اول باید با احتیاط صورت گیرد، برخی از ادویهها مانند زعفران، ریسک سقط جنین را افزایش داده و سایر ادویهها نیز میتوانند احتمال آسیب به جنین را فراهم کند.
بهتر است مادر باردار مصرف سبزیجات را در دوران بارداری بهخصوص سهماهه اول محدود نماید؛ سبزیجاتی مانند جعفری و کرفس با افزایش ریسک خونریزی همراه هستند.
مصرف غذاهای نفاخ، مانند سیر و پیاز خام، کلم، تربچه و تره نیز در این دوران مناسب نیست. برخی غذاها مانند زرشک (البته در مقادیر زیاد)، ریسک سقط و ناهنجاریهای جنینی را افزایش میدهد.
درمان ویار بارداری چیست؟
ابوالقاسمی: از دیدگاه طب ایرانی، تهوع در موارد خفیف نیاز به درمان ندارد. در موارد شدید مادر باردار میتواند از این راهکارها کمک بگیرد؛ کاهش مصرف شیرینیها، غذاهای چرب و سرخکرده، کم کردن مصرف غذاهای خمیری (مانند آش رشته)، الویه و پنیر پیتزا، همگی کمککننده هستند.
همچنین بهتر است مادران مبتلا به ویار بارداری، از مصرف چای با صبحانه و یا نوشیدنی با غذای خود پرهیز کنند. مصرف غذاها با حجم کمتر و دفعات بیشتر نیز کمککننده است.
یکی از توصیههای مهم جهت کنترل ویار، پیادهرویهای کوتاهمدت و مکرر در طول روز است. توجه کنید که کار منزل جزء پیادهروی محسوب نمیشود. توصیه میکنیم خانم باردار مبتلا به ویار، روزانه دو بار و هر بار ۱۵ دقیقه پیادهروی داشته باشد.
از درمانهای تغذیهای برای کنترل ویار، میتوان به استفاده از میوههایی مانند انار، به و گلابی در برنامه غذایی زنان باردار اشاره کرد. پاشیدن ناردانه (دانه انار خشک شده و آسیاب شده) فراوان به غذا میتواند کمککننده باشد.
چگونه یبوست مزاج در بارداریرفع میشود؟
ابوالقاسمی: در بسیاری از زنان باردار، به دلیل اثرات هورمونی بر لوله گوارش و کاهش حرکات روده، یبوست مزاج مشاهده میشود. یبوست مزاج از اهمیت ویژهای برخوردار است و تأخیر در دفع مواد به نوع امّالامراض یا مادر بیماریها محسوب میشود. یبوست مزاج میتواند بهصورت سردرد، احساس سنگینی و یا انقباضهای کاذب رحمی، خود را نشان دهد.
از راهکارهای کنترل یبوست مزاج، میتوان به این موارد اشاره کرد؛ استفاده از غذاهای نرم و زود هضم، ورزش و پیادهروی ملایم و پوشاندن شکم با پارچه نخی، همگی کمککننده هستند.
با توجه به ماهیت گرم و خشک بودن اکثر ادویههای بهکاررفته در تهیۀ غذا، مصرف ادویه نیز میتواند عامل یبوستزا محسوب شود؛ بنابراین مصرف ادویه غیر از نمک و زردچوبه را در دوران بارداری محدود کنید.
مصرف برخی میوهها مانند انجیر تازه و گلابی نیز کمککننده است. دقت کنید که استفاده از برخی دمنوشهای گیاهی مانند ختمی، بنفشه، پنیرک و حتی خاکشی جهت لینت مزاج خطرآفرین بوده و احتمال سقط را افزایش میدهد؛ بنابراین قبل از مصرف هر نوع گیاهی با پزشک خود مشورت کنید.
مادران در ماه آخر بارداری چه فعالیتهایی باید داشته باشند؟
ابوالقاسمی: در ماه نهم بارداری سرعت وزنگیری جنین افزایشیافته و بدن مادر خود را برای زایمان آماده میکند. در این میان، طب سنتی تدابیر خاصی را در ماه آخر در نظر دارد؛ تدابیری که به تسهیل زایمان مادر و پیشگیری از زردی نوزاد کمک میکند.
استفاده بیشتر از غذاهای ملین و پرهیز از ترشیها و غذاهای یبوستزا از اهمیت ویژهای در این ماه برخوردار است. همچنین استفاده از خرما جهت تقویت مادر در ماه آخر در کمک به زایمان راحت مادر میتواند مؤثر باشد.
استفاده از روغن بادام شیرین در این ماه جایگاه ویژهای دارد، روغن بادام چه بهصورت خوراکی و چه بهصورت روغنمالی از تدابیر ویژۀ ماه آخر بارداری محسوب میشود.