مسئله مهم این است که تورم بالا با ابرتورم یکی نیست. در تعریف مشهور فیلیپ کگان، اقتصاد زمانی وارد ابرتورم میشود که قیمتها در یکماه دستکم 50درصد افزایش پیدا کنند. این تعریف نشان میدهد معیار اصلی ابرتورم فقط بزرگ بودن عدد تورم سالانه نیست، بلکه سرعت انفجاری افزایش قیمتها و
از دست رفتن کنترل فرآیند قیمتگذاری است.آخرین آمار رسمی نشان میدهد تورم ماهانه ایران در مردادماه 4/3درصد بوده است. تورم نقطهبهنقطه به 89درصد و تورم سالانه به 9/69درصد رسیده است. این ارقام برای اقتصاد ایران بسیار سنگین و برای خانوارها و بنگاهها نگرانکننده است اما همچنان با مرز 50درصدی تورم ماهانه که در تعریف کلاسیک ابرتورم مورد استفاده قرار میگیرد، فاصله زیادی دارد.
تورم 89درصدی، ابرتورم نیست
بخش مهمی از برداشتهای اشتباه در شبکههای اجتماعی از همینجا ناشی میشود. وقتی گفته میشود تورم نقطهبهنقطه به 89درصد رسیده، به این معناست که سطح قیمتها نسبت به مرداد سال گذشته تقریبا دوبرابر شده است.اما این عدد به هیچوجه بهمعنای آن نیست که قیمتها در یکماه 89درصد افزایش یافتهاند.در مردادماه، افزایش ماهانه قیمتها 4/3درصد بوده است.
اقتصاد ایران چه چیزی دارد که اقتصادهای ابرتورمی نداشتند؟
ایران یک اقتصاد صرفا مصرفکننده و وارداتمحور نیست.اقتصاد ایران دارای شبکه گستردهای از فعالیتهای تولیدی در حوزههای نفت و گاز، پتروشیمی، فولاد، مس، آلومینیوم، سیمان، دارو، غذا، خودرو، قطعات، ماشینآلات، لوازم خانگی، محصولات شیمیایی، کشاورزی و دهها رشته صنعتی و خدماتی دیگر است. بانک جهانی نیز اقتصاد ایران را اقتصادی متشکل از بخشهای هیدروکربوری، کشاورزی، خدمات و یک بخش قابل توجه تولیدی و صنعتی توصیف میکند.این تنوع تولیدی یک تفاوت بسیار مهم ایجاد میکند. در ایران بخش بزرگی از کالاها و خدمات مورد نیاز اقتصاد در داخل تولید میشود و کشور برای تأمین تمام نیازهای روزمره خود به واردات وابسته نیست.
اقتصاد ایران فقط نفت نیست
یکی از دلایلی که فاصله اقتصاد ایران با سناریوهای کلاسیک ابرتورم را بیشتر میکند گستردگی پایه تولید کشور است.ایران علاوه بر نفت در حوزههای پتروشیمی، فولاد، محصولات معدنی، فلزات اساسی، محصولات کشاورزی و صنعتی تولید و صادرات متنوع دارد. در نتیجه اقتصاد کشور تنها به یک منبع درآمد ارزی متکی نیست.این نکته در بحث ابرتورم اهمیت زیادی دارد، زیرا کشوری که هم تولید داخلی، هم مواداولیه و انرژی فراوان و هم امکان کسب درآمد ارزی از صادرات کالا دارد، از نظر ظرفیت واقعی اقتصاد با کشوری که همزمان با فروپاشی تولید و قطع منابع درآمدی مواجه شده است، تفاوت اساسی دارد.البته تحریمها، محدودیتهای بانکی و دشواری انتقال درآمدهای صادراتی باعث میشود تمام ظرفیت صادراتی ایران بهراحتی به منابع ارزی در دسترس تبدیل نشود،اما نگاه تک بعدی به نرخ تورم یا نرخ رشد اقتصادی صرفا تصویر نادرستی از اقتصاد و آینده آن نمایش می دهد.
صاحب نظران چه میگویند؟
حسین راغفر، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در اظهارات اخیر خود تأکید کرده که اقتصاد ایران هنوز وارد مرحله ابرتورمی نشده است. بهگفته او، شرایط تورمی موجود بسیار سنگین است و نبود سیاست مؤثر برای مهار تورم میتواند وضعیت را دشوارتر کند اما نباید هر تورم بالایی را ابرتورم نامید.مسعود نیلی نیز درباره شرایط تورمی ایران هشدار داده و از قرار گرفتن اقتصاد در ایستگاه پیش از ابرتورم یا مرحله تورم بسیار بالا سخن گفته است. این تعبیر نیز بهمعنای وقوع ابرتورم نیست، بلکه هشداری درباره ضرورت جلوگیری از ورود اقتصاد به مرحلهای است که سرعت رشد قیمتها به شکل انفجاری افزایش پیدا کند.در نقطه مقابل، عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، در شهریورماه با صراحت بیشتری گفته که ایران هنوز وارد ابرتورم نشده و احتمال وقوع آن نیز ضعیف است.
ابرتورم؛ واژهای که نباید ابزار کلیک شود
در روزهای اخیر برخی صفحات و بلاگرهای اقتصادی با استفاده از عباراتی نظیر«ابرتورم در راه است» یا«اقتصاد ایران وارد ابرتورم شده» تلاش کردهاند روایتهای بسیار هراسآوری از آینده اقتصاد ارائه کنند.مشکل اینجاست که در فضای شبکههای اجتماعی یک عدد بزرگ مانند تورم 89درصدی ممکن است بدون توضیح درباره دوره زمانی آن منتشر شود و مخاطب تصور کند قیمتها هرماه چنین افزایشی داشتهاند، درحالیکه برای تشخیص ابرتورم باید تورم ماهانه، شتاب افزایش قیمتها و رفتار پول را بررسی کرد.در چنین شرایطی، استفاده بیمحابا از واژه ابرتورم میتواند خودش به افزایش انتظارات تورمی و رفتارهای هیجانی در بازار ارز، طلا و سایر داراییها منجر شود.
17302