چرا کنترل زیاد فرزندان مانع اعتیاد نمی‌شود؟ توصیه ستاد مبارزه با موادمخدر

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر با تأکید بر اینکه خانواده نخستین و مهم‌ترین محیط پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است، گفت: کنترل‌گری افراطی والدین راهکار پیشگیری از اعتیاد نیست و خانواده‌ها باید با ایجاد رابطه‌ای صمیمی، امن و همراه با آگاهی، زمینه افزایش تاب‌آوری و مهارت‌های مقابله‌ای فرزندان را فراهم کنند.

به گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر، دکتر مجید قربانی با بیان اینکه خانواده نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت فرزندان دارد، اظهار کرد: عوامل مؤثر بر گرایش افراد به مصرف مواد شامل عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی، محیطی و در سال‌های اخیر عوامل مرتبط با فضای دیجیتال است که می‌توانند هم به‌عنوان عوامل خطر و هم عوامل محافظت‌کننده عمل کنند.

وی افزود: در حوزه عوامل فردی، رفتارهای تکانشی و ضعف در تنظیم هیجانات می‌تواند فرد را در معرض خطر قرار دهد؛ فردی که نمی‌داند چگونه خشم، ترس، تنفر یا حتی شادی خود را مدیریت کند، ممکن است برای آرام‌سازی خود به مصرف یک ماده روی بیاورد.

این روانشناس، تاب‌آوری را یکی از مهم‌ترین عوامل محافظت‌کننده در برابر آسیب‌ها دانست و گفت: تاب‌آوری فقط یک ویژگی فردی نیست، بلکه خانواده، جامعه و حتی فرهنگ نیز باید از این ویژگی برخوردار باشند تا افراد بتوانند پیش از روی آوردن به رفتارهای پرخطر، مشکلات خود را مدیریت کنند.

قربانی با اشاره به نقش تعارضات خانوادگی در افزایش آسیب‌پذیری فرزندان ادامه داد: میان تنش‌های خانوادگی و تعارضات میان زن و شوهر و همچنین اختلاف والدین درباره شیوه تربیت فرزند، با وضعیت روانی و رفتاری کودکان و نوجوانان ارتباط وجود دارد؛ وقتی فضای خانه امن، گرم و صمیمی نباشد و به فضای کنترل‌گرانه تبدیل شود، می‌تواند زمینه آسیب‌پذیری فرزند را افزایش دهد.

خانواده‌ها باید نسبت به مواد و آسیب‌های نوپدید آگاه باشند

وی با بیان اینکه خانواده‌ها علاوه بر مواد شناخته‌شده، باید نسبت به مواد و آسیب‌های نوپدید نیز آگاهی داشته باشند، اظهار کرد: مواد را می‌توان به‌طور کلی در گروه‌های مختلف از جمله مواد سستی‌آور، محرک و توهم‌زا دسته‌بندی کرد و در سال‌های اخیر نیز مواد شیمیایی جدیدی با ترکیبات و نام‌های مختلف در حال ظهور هستند.

این کارشناس حوزه اعتیاد تأکید کرد: آگاهی خانواده‌ها باید متناسب با شرایط روز افزایش پیدا کند و نگرانی درباره اعتیاد امروز فقط به مواد مخدر سنتی محدود نمی‌شود؛ بلکه فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نیز به یکی از عوامل مهم در حوزه پیشگیری تبدیل شده‌اند.

والدین لازم نیست همیشه مستقیماً مداخله کنند

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر در پاسخ به این پرسش که والدین در صورت مشاهده رفتارهای مشکوک در فرزند خود چه اقدامی باید انجام دهند، گفت: خانواده‌ها نباید با مشاهده هر رفتار مشکوک، فرزند خود را قضاوت یا برچسب‌گذاری کنند، بلکه بهتر است از افراد متخصص مشاوره بگیرند و اطلاعات خود را متناسب با شرایط روز افزایش دهند.

وی افزود: والدین باید مانند یک سایه در کنار فرزندان خود حضور داشته باشند، اما این حضور به معنای مداخله مستقیم، اضطراب‌آلود و کنترل‌گرانه در همه امور نیست؛ آگاهی والدین و ایجاد ارتباط سازنده با فرزندان می‌تواند تا حد زیادی از بروز مشکلات پیشگیری کند.

پیشگیری از اعتیاد نیازمند عزم ملی است

قربانی با تأکید بر ضرورت اجرای برنامه‌های پیشگیرانه در همه محیط‌های زندگی افراد اظهار کرد: مدرسه، دانشگاه، محیط کار، خانواده و سایر محیط‌های اجتماعی باید در مسیر سلامت حرکت کنند و همه سطوح پیشگیری مورد توجه قرار گیرد.

وی تصریح کرد: پیشگیری مقدمه درمان، کم‌هزینه‌تر و اثربخش‌تر است و نمی‌توان مسئولیت پیشگیری از اعتیاد را تنها بر عهده خانواده گذاشت.

سرپرست اداره کل پیشگیری ستاد مبارزه با موادمخدر خاطرنشان کرد: خانواده توانمند باید سبک‌های صحیح فرزندپروری، مهارت‌های زندگی و مدیریت تعارض را بیاموزد و از سلامت روان برخوردار باشد؛ در مرحله بعد نیز مدرسه، دانشگاه، محیط کار و سایر نهادهای اجتماعی باید در کنار خانواده قرار گیرند.

وی با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری یک نظام یکپارچه پیشگیری از اعتیاد گفت: همه دستگاه‌ها و نهادهای مسئول باید با یک عزم ملی و بر اساس شاخص‌های مشخص، برای پیشگیری از مصرف مواد در سراسر کشور همکاری کنند.

قربانی در پایان با اشاره به اهمیت آموزش «نه گفتن» به کودکان و نوجوانان اظهار کرد: یکی از مهارت‌های مهمی که والدین باید به فرزندان خود آموزش دهند، توانایی نه گفتن در موقعیت‌های مختلف است؛ نوجوان باید بداند که در برابر پیشنهادهای نامناسب دوستان، همکلاسی‌ها یا دیگر افرادی که با آنها ارتباط دارد، در مواقع لازم باید بتواند قاطعانه «نه» بگوید.